Sunday, 4 October 2026

సార్వత్రిక పౌరస్మృతి* *రాజ్యాంగ బహుళత్వాన్ని రద్దు చేద్దామా?*

 

UCC Controversy

 

*సార్వత్రిక పౌరస్మృతి* 
*రాజ్యాంగ బహుళత్వాన్ని రద్దు చేద్దామా?*

 

*డానీ*

*సమాజ విశ్లేషకులు*

 

బిజెపి నేతృత్వంలోని ఎన్డీఏ అధికారంలో ఉన్న 21 రాష్ట్రాల్లో 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ముందే సార్వత్రిక పౌరస్మృతిని (యూసిసి) అమలు చేస్తామన్న నమ్మకాన్ని కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా వ్యక్తం చేశారు.  సార్వత్రిక పౌరస్మృతి అంటే వివాహం, విడాకులు, వారసత్వం, దత్తత, సంరక్షణ వంటి కుటుంబ–వ్యక్తిగత చట్టాలను మతభేదం లేకుండా ఒకే న్యాయవ్యవస్థలోకి తీసుకుని రావడం. “అందరికీ ఒకే చట్టం”, “చట్టం ముందు అందరూ సమానం” అనే మాటలు వినడానికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఆదర్శంగా ఉంటాయి. కానీ అసలు ప్రశ్న అక్కడితో ఆగదు. ఆ చట్టాన్ని ఎవరు రూపొందిస్తారు? ఏ సామాజికవర్గాల  సాంప్రదాయాన్ని ప్రమాణికంగా తీసుకుంటారు? ఇతర సమాజాలపై దాన్ని ఎలా ప్రయోగిస్తారు? అనేవే యూసిసిలో ప్రధాన వివాదం.

 

వ్యక్తిగత చట్టం ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?

 

ప్రతి మతసమూహం తనదైన ప్రత్యేక  సంస్కృతిని కలిగివుంటుంది. ఇది బాహ్య వైవిధ్యం. అలాగే, అంతర్గతంగానూ అనేక సమూహాల మధ్య భిన్నత్వం వుంటుంది. ఇది అంతర్గత వైవిధ్యం. సమాజంలో సాంస్కృతికంగా ఇంతటి వైవిధ్యం వున్నప్పుడు సార్వత్రిక నేరస్మృతిని విధించినట్టు  సార్వత్రిక పౌరస్మృతిని విధించడం సాధ్యం కాదు.

 

 మనదేశంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన మొదలయిన కొత్తలోనే ఫకీర్లు-సన్యాసుల ఉద్యమం చెలరేగింది. స్థానిక సాంస్కృతిక వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోకపోవడమే మంచిదని కంపెనీ పాలకులకు అర్ధం అయింది. మతం ఆధారంగా కుటుంబ వ్యవహారాలను నియంత్రించే చట్టపరమైన పద్ధతి రూపొందింది. కంపెనీ బెంగాల్ గవర్నర్ వారెన్ హేస్టింగ్స్ 1772లో జుడీషీయల్ ప్లాన్ రూపొందించాడు.  సాంప్రదాయాలు ఆచారాల విషయంలో హిందువులకు “శాస్త్రాల్ని, ముస్లింలకు ఖురాన్ ను,  వర్తింపచేయాలని న్యాయస్థానాలను ఆదేశించాడు. హిందూ ధర్మశాస్త్రాలు అనేకం వున్నప్పటికీ మనుధర్మశాస్త్రాన్ని ప్రమాణికంగా భావించేవారు.  ఆ క్రమంలో ఆంగ్లో-హిందూ లా, ఆంగ్లో-ముహమ్మడన్ లా రూపొందాయి. బ్రిటీష్ భాషాశాస్త్రవేత్త విలియం జోన్స్ 1794లో Institutes of Hindu Law; or the Ordinances of Manu

పేరుతో మనుస్మృతిని ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించాడు.

 

 

హిందూ సమాజాన్ని ఒక వృత్తంలో ఏడు వృత్తాలుగా సమాంతరంగానూ  చూపించవచ్చు. పిరమిడ్ ఆకారంలో నిలువుగానూ చూపించవచ్చు. శిఖరభాగంలో బ్రాహ్మణులు, ఆ కింద క్షత్రీయులు, దాని కింద  వైశ్యులు, దాని కింద ఎగువ శూద్రులు, దాని కింద దిగున శూద్రులు. ఈ ఐదు అంతస్తులనే చాలామంది వర్ణవ్యవస్థ అంటున్నారు. ఆ కింద దళితులు వుంటున్నారు.. కొంతకాలం క్రితం వరకు ఆదివాసులు హిందూ వ్యవస్థకు భిన్నంగావుండేవారు. ఇటీవల జనాభా లెఖ్ఖల్లో ఆరుమతాల్ని మాత్రమే గుర్తిస్తూ ఆదివాసుల్ని హిందూ సమూహపు  గ్రౌండ్ ఫ్లోర్ లో చేర్చారు. దీన్ని  కాగితాల మీద చూస్తే పెద్ద విశేషంగా  అనిపించదు.  కానీ సమాజంలో ఆ రెండు సమూహాలను కలిపినపుడు కొన్ని వివాదాలు చెలరేగుతాయి. ఉదాహరణకు మణిపూర్ లో మెయితీలు, కుకీ జోలు ఒకే సామాజికవర్గం అంటే కుకీ జోలు అంగీకరించకపోవచ్చు.

 

నాడు వారెన్ హేస్టింగ్స్ అనుసరించిన విధానాన్నే రాజ్యాంగ సభ కూడా అనుసరించింది. ఎవరి మతం వారిదీ, ఎవరి ఆరాధనారూపాలు వారివి, ఎవరి సాంస్కృతిక వ్యవహారాలు వారివి అనే అనే నిర్ధారణకు వచ్చింది. మత స్వేఛ్ఛను రాజ్యాంగ బధ్ధం చేసింది. ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అంశం కూడ  రాజ్యాంగసభలో చర్చకు వచ్చింది. ఆ తేనెతుట్టెను కదపడం ఇష్టంలేక దాన్ని ఆదేశిక సూత్రాల్లో   44వ అధీకరణంగా పెట్టేశారు.

 

రాజ్యాంగం నాలుగవ షెడ్యూలు లోని  ఆదేశిక సూత్రాల్లో 36 నుండి 51 వరకు 16 అధీకరణలున్నాయి.  ఆర్టికల్ 38 సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం గురించి చెబుతుంది. ఆర్టికల్ 39 సంపద, ఉత్పత్తి సాధనాల కేంద్రీకరణను నిరోధించడం, సామాజిక వనరులను సామాన్య మేలు కోసం వినియోగించడం గురించి చెబుతుంది. ఆర్టికల్ 41 పని, విద్య, ప్రజా సహాయం వంటి అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. ఈ ఆదేశాలను పాటిస్తున్నారా? వాటిని పాటించకుండా నేరుగా ఆర్టికల్ 44 చెప్పిందని ఆచరిస్తామనడం సబబేనా?

 

కశ్మీర్ కు ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి (ఆర్టికల్ 370) రద్దు, ఉమ్మడి పౌరస్మృతి (ఆర్టికల్ 44) అమలు అనే డిమాండు  బిజెపి మాతృసంస్థ అయిన జనసంఘ్ కాలం నుండే వున్నాయి. 1980లలొ బాబ్రీమసీదు కూల్చివేత అంశాన్ని కూడా చేర్చుకున్నారు. కాస్త గమనించి చూస్తే ఇవి మూడూ సారాంశంలో ముస్లిం వేధింపు విధానాలని ఎవరికయినా అర్ధం అవుతుంది. లోక్ సభ ఎన్నికలప్పుడు ఈ డిమాండ్లను బిజెపి ముందుకు తెస్తుంటుంది. వీటిల్లో రెండు నెరవేరాయి. 2029 ఎన్నికలకు ఉమ్మడి పౌరస్మృతిని ముందుకు తెచ్చారు.

 

ఉమ్మడి పౌరస్మృతిని తేవడానికి బిజెపి చేస్తున్న వాదన ఒక్కటే.   ముస్లిం స్త్రీల మీద సాగుతున్న అణిచివేతను  అడ్డుకుంటామని. ఇస్లామిక్ పౌరస్మృతిలో తండ్రి ఆస్తిలో కుమార్తెకు ఒకవాటా, కుమారుడికి రెండు వాటాలు ఇస్తారు. ఆ ఒక్క అంశాన్నే విడిగా చూస్తే ఇది  అన్యాయంగానే కనిపిస్తుంది. దీనికో సమర్ధన కూడ వుంది. కుమార్తె పెళ్లి చేసుకుని భర్తతో వెళ్ళిపోతుంది. వృధ్ధాప్యంలో తల్లిదండ్రుల్ని చూడాల్సిన నైతిక బాధ్యత కొడుకులది.  అంతేకాదు,  కుమార్తె వివాహ సందర్భంలో కట్నకానుకలు  కూడ ఇవ్వాల్సి వుంటుంది. కనుక కొడుకులకు రెట్టింపు వాటా ఇవ్వాలనే సమర్ధన వుంది. ఇది అసమంజసం ఏమీకాదు. చట్త ప్రకారం వరకట్న నిషేధం వుంది. అది ఆచరణలో వుందని ఏ ఒక్కరయినా నమ్ముతారా?

 

ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని గమనించాలి. మనం 7వ శతాబ్దం గురించి మాట్లాడుతున్నాము.  ఆ సమయంలో, స్త్రీలకు ఆస్తిహక్కు, నిర్బంధ విద్య, విడాకులు ఇచ్చే సదుపాయం, వితంతు పునర్వివాహం వంటి సంస్కరణల్ని ఇస్లాం చేపట్టింది. ఈ మహిళా సంస్కరణలు అనేక ఇతర సమూహాల్లో వెయ్యేళ్ళ తరువాతకు గానీ చర్చకు రాలేదు.

 

ఇస్లాంలో ఒక వ్యక్తి చనిపోతే అతని ఆస్తి మీద సంతానానికేకాక, భార్య, తల్లిదండ్రులు, సోదరులు, ఇతరులకు కూడ భిన్నమైన నిష్పత్తుల్లో  వారసత్వ హక్కు వస్తుంది. ఈ వాటాల్ని లెక్కగట్టి పంపకాలు జరపడం చాలా చాలా సంక్లిష్ట వ్యవహారం.. 9వ శతాబ్దంలో   పర్షియన్, ఇస్లామిక్, భారతీయ, గ్రీకు, బాబిలోనియన్ గణితశాస్త్రాల నుండి ఆల్ జీబ్రా విభాగాన్ని అభివృధ్ధి చేసిన అల్-ఖ్వారిజ్మీ  ఇస్లామిక్   ఆస్తి పంపకాల  సమస్యను పరిష్కరించాడు. ఇప్పుడు డిజిటల్ ప్రపంచంలో విరివిగా వాడుతున్న అల్గారిథమ్స్ అతని పేరు నుండే పుట్టింది.

 

         

          ముస్లిం సమాజాన్ని అదుపు చేయడానికి ఈ చట్టాన్ని తెస్తున్నట్టు బిజెపి పెద్దలు చెపుతున్నప్పటికీ ఇది ఆదివాసుల మీద తీవ్ర ప్రభావాన్ని వేసే ప్రమాదం వుంది. బయటి ప్రపంచానికి అర్ధంకానంత తీవ్ర వైవిధ్యం ఆదివాసుల్లో వుంటుంది. అసలు వాళ్లను పితృస్వామిక సమాజం అనడం కూడ కుదరదు. అది దాదాపుగా మాతృస్వామిక సమాజం. వాళ్ల మీద ఏకీకృత పౌరస్మృతిని రుద్దడం తీవ్ర పరిణామాలకు దారితీస్తుంది.  భారత రాజ్యాంగంలోని 5,6 షెడ్యూళ్ళలో ప్రత్యేక గిరిజన ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక పరిపాలనా రక్షణలను కల్పిస్తున్నాయి. అంతేకాదు, నాగాలాండ్‌కు 371ఏ అధీకరణం ద్వార, మిజోరాంకు 371జి ద్వార ప్రత్యేక నిబంధనలు మత, సామాజిక ఆచారాలు, కొన్ని న్యాయపద్ధతులు, భూమి యాజమాన్యం వంటి అంశాల్లో ప్రత్యేక రక్షణలు వున్నాయి. వీటన్నింటినీ రద్దుచేయడానికే ఉమ్మడి పౌడస్మృతిని తెస్తున్నట్టు ఆదివాసి సమాహాలు ఐదారేళ్ల క్రితమే గుర్తించాయి. ఝార్కండ్ లో చాలా పెద్ద సభ నిర్వహించి ఉమ్మడి పౌరస్మృతిని తిరస్కరిస్తున్నట్టు తీర్మానాలు చేశాయి.  ఈ కారణంగానే, తొలిసారిగా ఉత్తరాఖండ్ లో తీసుకునివచ్చిన ఉమ్మడి పౌరస్మృతి చట్టంలో మాదివాసులు, మరికొన్ని సమూహాలకు మినహాయింపునిచ్చారు. కొన్ని సమూహాలను మినహాయిస్తే దానిని ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అని ఎలా అంటారో అమిత్ షా చెప్పాలి.

 

 

ముస్లింలు ఎక్కువమందిని పెళ్ళిచేసుకుని, ఎక్కువ మంది పిల్లల్ని కనేస్తున్నారనే ఆరోపణలతో ఒక ప్రచారం సాగుతోంది. “హమ్ పాంచ్, హమారే పచ్చీస్” నిందను నరేందర్ మోదీ స్వయంగా ప్రచారంలో పెట్టారు. జనాభా లెఖ్ఖలు దీన్ని సమర్ధిస్తున్నాయా? ప్రస్తుతం మనదేశంలో చనిపోతున్నవాళ్లకన్నా పుడుతున్నవాళ్ళు తక్కువ. టోటల్ ఫెర్టిలిటీ రేటు  రుణంగా మారిపోతున్న దశలో  ఎక్కువమంది పిల్లల్ని కనేవాళ్లను సన్మానించాలి. ఇలా నిందలేస్తారా? ఇస్లాంలో బహుభార్యత్వానికి ఆమోదంవున్న విషయం వాస్తవం. కానీ, దాన్ని ఆచరిస్తున్నదెంతమందీ? దాదాపుగా అది ఆచరణలో లేదు.   అధికారికంగా బహు భార్యలు వున్నవారిని మనం ఎంతమందిని చూశాం అని ప్రశ్నించుకుంటే ఈ వాదనలోని డొల్లతనం అర్ధం అవుతుంది.

 

జె4న్ జీ ఉద్యమం ఒక నినాదాన్ని ముందుకు తెచ్చింది. – “జబ్ నరేంద్ర మోదీ డర్తా హై; హిందూ ముస్లిం కర్తాహై”. ఈ వ్యూహం  ఎన్నికల్లో తమకు లాభిస్తుందని బిజెపి నమ్ముతోంది. అది ఉమ్మడి పౌరస్మృతికి కూడ వర్తిస్తుంది.  ఉమ్మడి పౌరస్మృతిని తెస్తామంటే అది రాజ్యాంగం కోరుకున్న సామాజిక బహుళత్వాన్ని నిరాకరించడమే అవుతుంది.

05-10-2026

 

 

 

ఇక్కడో చిక్కు వుంది.  మొత్తం హిందూ సమాజం మనుస్మృతిని సివిల్ కోడ్ గా ఏకగ్రీవంగా అంగీకరిస్తుందని చెప్పగలమా?  ఇంతకన్నా పెద్ద చిక్కు ప్రశ్న  ఏమంటే అసలు ‘హిందూ సమాజం’ పరిధి, పరిమితి ఏమిటీ అనేది.

 

శ్రీధర్ వెంకటేశ్ కేట్కర్ 1909లో రాసిన *History of Caste in India*లో కుల వర్గీకరణను విశ్లేషిస్తూ బ్రాహ్మణులను కేంద్ర బిందువుగా తీసుకుని వివిధ వర్ణాలు, కులాలతో హిందూసమాజనిర్మాణం జరిగిందని వివరించారు. అంబేడ్కర్ కూడా హిందూ సమాజాన్ని ఏకశిలా సమూహంగా చూడలేదు, కులం అనేది “దడికట్టిన వర్గం”, “నిచ్చెనమెట్ల వ్యవస్థ” అన్నాడు.

 

 

 

మను పౌరస్మృతిని  బీఆర్ అంబేడ్కర్ మొదటి నుండీ తీవ్రంగా విమర్శించేవాడు. మహాద్  చెరువు నీటి ఉద్యమ కాలంలో 19127 డిసెంబరు 25న ఆయన  మనుస్మృతి ప్రతిని ప్రతీకాత్మకంగా దహనం చేశాడు. స్వేఛ్ఛా, సమానత్వం, సోదరభావాలతో మనుస్మృతిని ఎదుర్కోవాలని ఆయన భావించేవాడు. కాలక్రమంలో అవే భారత రాజ్యాంగ ప్రధాన ఆదర్శాలుగా మారాయి. ఈ పరిణామం మనువాదులకు కూడ తెలుసు. రాజ్యాంగం అమల్లోనికి వచ్చినపుడు  ఆరెస్సెస్ తీవ్ర నిరసన వ్యక్తం చేసింది. దాని పత్రిక ఆర్గనైజర్ 1950 ఫిబ్రవరి 6 నాటి సంచికలో మనువు తమ తమ హృదయాలను పాలిస్తుంటాడు అని ప్రకటించింది.

 

 

భారత ముస్లిం సమాజంలోనూ అంతస్తులున్నాయి. అష్రాఫ్, అజ్లాఫ్, అర్జాల్ అనే  వర్గ విభజన వుంది. అజ్లాఫ్, అర్జాల్ సమూహాలను ఉత్తరాదిన పాస్మందా ముస్లింలు అంటున్నారు. దక్షణాదిన చాలా పేర్లున్నాయి.  నూర్ బాషా, దూదేకుల, లద్దాఫ్ వంటివి.  వాళ్ళు సామాజికంగా హిందూ ఓబిసిలతో సమానం. అయితే,. ఇక్కడ ఒక తేడావుంది. హిందూ సమూహంలో వర్ణ వర్గీకరణకు ధార్మిక సమర్ధన వున్నట్టు,  ఇస్లాంలో ధార్మిక సమర్ధనలేదు. కానీ, ఆచరణ వుంది. ఆ మేరకు సాంస్కృతిక వైవిధ్యం కూడ వుంది.

Wednesday, 23 September 2026

September 17 - Everyone has their Own History.

 September 17 360 Degrees

 

*సెప్టెంబరు 17, ఎవరి చరిత్ర వారిది*

*నిజాం రాజు చివరి సంవత్సరం*

*డానీ*

*సమాజ విశ్లేషకులు*



నిజాం చరిత్రలో  ఎవరికి ఎలా కావాలో అలా కనిపించే  రోజు సెప్టెంబరు 17.  విలీనం, విమోచన, విద్రోహం, ప్రజాపాలన వగయిరా  చాలా పేర్లతో చాలామంది దాన్ని పిలుస్తున్నారు. ఒక బిందువు దగ్గరుండే డిగ్రీలలో ప్రతిదానికీ  ఓ నేరేటివ్ ను ఎంచుకుని  సెప్టెంబరు 17 మీద ఓ 360 అధ్యాయాల చరిత్రను రాయవచ్చు. 

నిజాం పరిపాలన చట్రం మూడు అంతస్తుల దొంతర. కింద దేశ్ ముఖ్ లు, పైన నిజాం అనే  పరిపాన చట్రమే బహుళ ప్రచారంలోవుంది. ఆపైన బ్రిటీష్ రెసిడెంట్ వుండేవాడని చాలామందికి  తెలీదు. నిజాం సంస్థానంలో బ్రిటీష్ రెసిడెంట్ ను గుర్తించినవాడు  తుర్రేబాజ్ ఖాన్. సిపాయిల తిరుగుబాటు సమయంలో  కోఠీలోని రెసిడెంట్ భవనం మీద దాడిచేశాడు.   ఈ మూడు అంతస్తుల పరిపాలన నిర్మాణ  చట్రం తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటం మీద అప్పటి కమ్యూనిస్టు నాయకులు రాసిన  పుస్తకాల్లోనూ కనిపించదు. 

మత ప్రమాణాలతో చూస్తే మూడు అంతస్తుల్లోనూ  మూడు మతాల ప్రాబల్యం కనిపిస్తుంది. పరిపాలన కింది అంతస్తుల్లో హిందూ  జాగీర్దార్లు, దేశ్ ముఖ్ లు కనిపిస్తారు. ఆపై అంతస్తులో ముస్లింల ప్రాబల్యం కనిపిస్తుంది. అన్నింటికన్నా పైన కనిపించని  అంతస్తులో  ఆంగ్లేయ క్రైస్తవుల ప్రాబల్యం కనిపిస్తుంది. కింది అంతస్తులో ముస్లిం జాగీర్దార్లు  అస్సలు లేరనికాదు. వాళ్ల సంఖ్యా చాలా చిన్నది, విసునూరు, ఎర్రపహాడ్ జాగీర్దార్లతో పోలిస్తే వాళ్ల స్థాయి కూడా చాలా చిన్నది. ముస్లిం జాగీర్దార్లకు వ్యతిరేకంగా అక్కడి రైతులు పోరాడారు అనే మాట కూడ మనకు ఎక్కడా వినిపించదు. ఇది కూడ ఒక నేరేటివ్. 

          1527 వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని ఖిల్జి, తుగ్లక, బహమనీ వంశాలు పాలించాయి. కులీ కుతుబ్ షాహీలు 1687 వరకు దాదాపు 160 యేళ్ళు పాలించారు. ఆ తరువాత కొంత కాలం మొఘలులు ఢిల్లీనుండి నేరుగా  పాలించారు.. 1724లో ఆసఫ్ జాహీ పాలన మొదయింది. దీనే నిజాం పాలన అంటున్నాం. ఇది ఇంకో  224 ఏళ్ళుసాగి 1948లో సంస్థానం ఇండియాలో విలీనం కావడంతో ముగిసింది. 

 కులీ కుతుబ్ షాహీల పాలన గురించి ఎవరికీ పెద్దగా విమర్శలు, ఆరోపణలు లేవు. ఆసఫ్ జాహీల 160 సంవత్సరాల పాలనలో ఆరవ నిజాం మహబూబ్ అలీ ఖాన్ వరకూ పెద్దగా విమర్శలు లేవు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్ పాలనలో  విమర్శలున్నాయి. అందులోనూ ఎక్కువ వివాదాస్పదమైనది చివరి ఏడాది మాత్రమే. స్పష్టంగా చెప్పాలంటే ఇండియాకు స్వాతంత్ర వచ్చి అందులో విలీనం కావడానికి  నిజాం తిరస్కరించిన తరువాతే వివాదాలు పెరిగాయి. నేరేటివ్స్ మారిపోయాయి.

నిజాం ఒక రాజు. సంస్థానాధీశుడు. సంస్థానాధీశులకుండే రాజరిక దుర్లక్షణాలన్నీ అతనికి వున్నాయి. వాళ్లకు ఉండాల్సిన అవసరంలేని కొన్ని గొప్ప లక్షణాలు కూడ  అతనికి వున్నాయి. నీటి పారుదలా, డ్రైనేజి,  విద్యుత్తు, రోడ్లు, రైల్వే, విమానయాన, వైద్య, విద్య, పారిశ్రామికవాడలు తదితర  మౌలిక  సదుపాయాలన్నింటినీ గొప్ప నాణ్యతతో  ఇప్పటికీ గుర్తు ఉండిపోయేలా  ఏర్పాటు చేశాడు.  ఆదిఆంధ్ర భాగ్యరెడ్డి వర్మను ప్రోత్సహించాడు. అంబెడ్కర్ కు స్కాలర్షిప్ అందించాడు. శాంతి నికేతన్ నిర్మాణానికి విరాళాలు ఇచ్చాడు. 20  వ శతాబ్దం ఆరంభంలోనే రాబోయే వందేళ్లలో హైదరాబాద్ లో  పెరిగే జనాభాకు సరిపడా తాగునీటి  సదుపాయం కల్పించాడు. 

          ఇరవయ్యవ శతాబ్దం తొలి దశాబ్దంలోనే నిజాం సంస్థానంలో ఆర్యసమాజ్ కార్యకలాపాలు మొదలయ్యాయి. 1927లో మజ్లిస్ ఇత్తహాదుల్ ముస్లిమీన్ ఆవిర్భవించింది. కొంచెం అటూఇటుగా సంస్థానంలో హిందూ మహాసభ కూడ  ప్రవేశించింది. 1938లో పారా మిలటరీ సంస్థగా రజాకార్ మొదలయ్యింది. గ్రామీణ ప్రాంతంలో దేశ్ ముఖ్ లు, జాగీర్దార్లకు బాసటగా నిలబడడం దీని ప్రధాన బాధ్యత. రజాకార్లలో హిందూ ముస్లింలు కూడ వుండేవారు. వాళ్లను దేశ్ ముఖ్ లు, జాగీర్దార్లు పోషించేవారు. 

మహాత్మా గాంధీ హంతకుడైన, హిందూమహాసభ నాయకుడు  నాథురాం గాడ్సే 1930లలో కొంతకాలం నిజాం సంస్థానంలోనూ  పనిచేశాడు.  1922  లో ఆంధ్ర జనసంఘం ఏర్పడి 1930 లో ఆంధ్రా మహాసభగా మారింది. అది క్రమంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ  ప్రభావం లోనికి వెళ్ళింది.  ఆర్యసమాజ్ కు చెందిన స్వామి రామానంద తీర్థ కాంగ్రెస్  రాజకీయాల్లో చురుగ్గా ఉండేవారు. ప్రగతిశీలురైన ముస్లింలు హైదరాబాద్  కేంద్రంగా కామ్రేడ్స్  అసోసియేషన్స్ గా ఏర్పడి పనిచేయడం మొదలెట్టారు. ఇందులో ముస్లిమేతర సభ్యులు ఇద్దరు ముగ్గురు మాత్రమే.  ఒక విధంగా ఇది వామపక్ష భావాలుగల ముస్లీం ఆలోచనాపరుల సంస్థ. ప్రగతిశీల భావాలుగల ముస్లింలు కూడ సంస్థానంలో వుండేవుంటారు.  తెలంగాణలో తొలి అమరుడు బందగి. చివరి అమరుడు పత్రికా సంపాదకుడు షోయబుల్లా ఖాన్. రజాకార్లు అతన్ని అతి క్రూరంగా  హత్యచేశారని తెలిసిన తరువాత మాత్రమే నెహ్రు పోలీస్ యాక్షన్ కు అనుమతి ఇచ్చాడని అంటారు.

 

రెండవ ప్రపంచ యుధ్ధం ముగిసే నాటికి బ్రిటీష్ ఇండియాకు స్వాతంత్ర్యం రాబోతున్న విషయం ఖాయం అయిపోయింది. నిజాం సంస్థానంలో హిందూమహాసభ, ఆర్య సమాజ్, జాతీయ కాంగ్రెస్,  కమ్యూనిస్టులు, ఆంధ్రమహాసభ క్రియాశీలంగా పనిచేస్తున్నాయి.  హిందూ మహాసభ, ఆర్య సమాజ్ ల లక్ష్యం ముస్లిం రాజు పాలనను అంతం చేయడం. కాంగ్రెస్ లక్ష్యం సంస్థానాన్ని బ్రిటీష్ ఇండియాలో విలీనం చేయడం. కమ్యూనిస్టుల లక్ష్యం తెలంగాణలో (నిజాం సంస్థానంలో కాదు) రైతు కూలీ రాజ్యాన్ని స్థాపించడం. అప్పటి విద్యావంతులైన పెత్తందారీ కులాల ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో ఈ నాలుగు సంస్థల ప్రతినిధులు ఉండేవారు. ఉర్దూ ముస్లీం సమాజంలోని ప్రజాస్వామికవాదుల కార్యకలాపాలను చరిత్ర నమోదు చేయలేదు.

ఇలా ఉండగా అప్పటి నల్గొండజిల్లాలోని  కడివెండి గ్రామంలో విసునూరు దేశ్  ముఖ్  రామచంద్ర రెడ్డి  మనుషులు కమ్యూనిస్టు కార్యకర్త  దొడ్డి కొమరయ్యను 1946 జులై హత్యచేశారు. ఇది తెలంగాణలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వంలో రైతాంగ సాయుధ పోరాట ఆరంభానికి  దారితీసింది. 

పోరాటం మొదలయిన ఆరు నెలల తరువాత 1946 డిసెంబరు లో ఖాసిం రజ్వీ రజాకార్ల నాయకుడయ్యాడు. అప్పటికే బ్రిటీష్ ఇండియాలో స్వాతంత్ర్యం వస్తున్నదనే విషయం రూఢీ అయ్య్యి రాజ్యాంగ సభ ఏర్పడింది. నెహ్రూ ఆబ్జెక్టివ్ రిజల్యూషన్ ను కూడ ప్రవేశ పెట్టారు. నిజాంను స్వతంత్ర దేశంగా నిబెట్టడం రజ్వీ ముందున్న  సవాళ్ళలో కీలకమైనది.  దాన్ని సామరస్యంగా సమర్ధంగా  సాధించడం చేతకాక విఫలుడై,  నిస్పృహకు గురై అంతులేని అరాచకాలకు పాల్పడి అత్యంత వివాదాస్పదుడిగా మారాడు. 

ఏగుడ్డివానికీ అర్ధంకాని ఏనుగులా నిజాం సంస్థానం ఎవరికీ పూర్తిగా అర్ధం కాదు. ఉర్దూ, మరాఠీ, కన్నడ, ఆంధ్ర భాషలతో ఇతర అనేక భాషల్ని మాట్లాడేవారు నిజాంలో నివశించేవారు. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం మీద పుస్తకాలు రాసిన కమ్యూనిస్టు రచయితలు ప్రధానంగా తెలుగు భాషకు సంబంధించిన వారు. నల్గొండ, వరంగల్ జిల్లాల్లో పనిచేసినవారు. వీరికి ఆనాటి పరిణామాల గురించి పాక్షికంగా మాత్రమే తెలుసు. భౌగోళికంగా చెప్పాలంటే, ఆంధ్రాప్రాంతం (ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రం)తో  సరిహద్దుగల వరంగల్, నల్గొండజిల్లాలలోనే వీరి కార్యకలాపాలు వుండేవి. అప్పట్లో వచ్చిన తెలుగేతర సాహిత్యం గురించి కూడ వీరికి తెలియదు. వీరికి ఆంధ్రాప్రాంతం నుండి నిజాం సంస్థానంలోనికి వచ్చిన పోలీస్ యాక్షన్ గురించి మాత్రమే తెలుసు. మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి నిజాం సంస్థానంలోనికి వచ్చిన పోలీస్ యాక్షన్ గురించి దాదాపు తెలియదు. ఆంధ్రాప్రాంతం నుండి నిజాం సంస్థానంలోనికి వచ్చిన సైన్యంకన్నా, మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి లోపలికి దూసుకువచ్చిన సైన్యం చాలా అరాచకాలు చేసింది. పది రెట్లు ఎక్కవ మందిని హతమార్చింది. వాళ్ళలో అత్యధికులు ముస్లింలు. తెలంగాణ పోరాటం ముగిసిన పాతికేళ్ల తరువాత రాసిన పుస్తకాలలోనూ మనకు హైదరాబాద్ ముస్లింల మీద సాగిన నరమేధం ప్రస్తావన కనిపించదు. దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు పుస్తకంలో మాత్రం కమ్యూనిస్టు పార్టీలో ఏదో ఒక స్థాయిలో ముస్లిం వ్యతిరేకత వుండిందనే మాట కనిపిస్తుంది.

1948 సెప్టెంబరు 17న నిజాం ప్రజలు ముస్లిం నవాబు నిరంకుశ పాలన నుండి విమోచన చెందారని ఆర్యసమాజ్, హిందూమహాసభ సంతోషించాయి. నిజాం సంస్థానం ఇండియాలో విలీనం అయ్యిందని  కాంగ్రెస్ సంతోషించింది. నిజాం ఎస్టేట్ లో ప్రజాపాలన వస్తుందని ప్రజాస్వామికవాదులు సంతోషించారు. కమ్యూనిస్టుపార్టి / ఆంధ్రామహాసభ పోరాట విరమణ ప్రకటించి  ప్రజా విద్రోహానికి పాల్పడిందని అతివాద కమ్యూనిస్టులు ఆవేదన చెందారు. 

ఇండియాలో నైజాం ఎస్టేట్ విలీనం అయ్యాక 16 నెలల పాటు మిలటరీ గవర్నర్ పాలన సాగింది. ఆ తరువాత హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ ఆలీ ఖాన్ ను భారీ గౌరవ వేతనంతో రాజ్ ప్రముఖ్ గా నియమించారు. 1956 అక్టోబరు 31 వరకు ఆ పదవిలో ఆయన కొనసాగారు. ఆ తరువాత కూడ రాజ్ ప్రముఖ్ (కొత్తగా గవర్నర్ ) కొనసాగమని కోరినా, నిజాం సంస్థాన్ని భాషా ప్రాతిపదికగా ముడు ముక్కలు చేయడంతో మనస్తాపం చెంది తప్పుకున్నారు. అలా విమోచన సిధ్ధాంతం గాలికి ఎగిరిపోయింది. 

 

*చరిత్ర – గతం – వర్తమానం – భవిష్యత్తు*.

చరిత్ర రచన లక్ష్యం గతాన్ని తలవడమో, వర్తమానాన్ని విమర్శించడమోకాదు. భవిష్యత్తు నిర్మాణం కోసం గతంలో అందుబాటులోవున్న పరికరాలను వెతకడం. మనం నిర్మించాలనుకుంటున్న భవిష్యత్తును బట్టే చరిత్ర రచన సాగుతుంది. మతసామరస్య సమాజాన్ని నిర్మించాలనుకుంటే, దానికి, చరిత్రలో ఒక దారి కనిపిస్తుంది. మతఘర్షణ సమాజాన్ని కొనసాగించాలనుకుంటే దానికీ చరిత్రలో ఒక దారి కనిపిస్తుంది. ఈ రెండు రకాల ఆలోచనా ధోరణులు మనకు వర్తమాన సమాజంలో కనిపిస్తాయి. ముందు మనం ఏ శిబిరంలో వుండాలనుకుంటున్నామో తేల్చుకుంటే దానికి అనువైన చరిత్ర మనకు దర్శన మిస్తుంది.

 

హిందూ ముస్లిం బైనరితో చరిత్రను చూసేవారు ఎర్రపహడ్  దొర‌ జెన్నారెడ్డి ప్రతాప రెడ్డి, విసునూరు దేశ్ ముఖ్ రామచంద్రారెడ్డి తదితరులకు పూర్తిగా క్షమాభిక్ష ప్రకటించి నిజాం నవాబును మాత్రమే బోను ఎక్కిస్తుంటారు. 1938లో రజాకార్లు పుట్టినప్పటి నుండే నిజాం సంస్థానంలో ప్రజల మీద ముస్లిం దుండగుల ఆగడాలు మొదలయ్యాయని చెపుతారు.  బండెనక బండికట్టి పాటలో జెన్నారెడ్డి  దొర‌  పేరును తొలగించి నైజాము సర్కరొడ  అని తగిలిస్తారు. ఇలా ఎవరి సిధ్ధాంతం వారిది.

– 24-09-2026

Published 30-09-2026

Gen-Z movement and the Muslim Civil Society

 

*జెన్ జీ – ముస్లిం సమాజానికి కొత్త గొంతు*.

*డానీ*

*సమాజ విశ్లేషకులు*

 

ఈ రోజు నా వ్యాసాన్ని ప్రచురించిన తెలుగుప్రభకు ధన్యవాదాలు.




 

బొద్దింకల నిరసనలకు సింహాసనం వణికి, కేంద్ర విద్య మంత్రి రాజీనామా చేశాక  జెన్-జి ఉద్యమం మీద అనేక పీడిత సమూహాలకు కొత్త ఆశలు చిగురించాయి. ఆ ఉద్యమ నేత దళితుడు అయిన అభిజిత్ డిప్కే  నేటి హీరోగా మారాడు.  అతను చెయ్యాల్సిన పని చేసేశాడు. సింహాసనం మీద ప్రజలకు  ఉండే భయాన్ని పోగొట్టేశాడు.  ఆ తరువాత అతను ఇంకా ఏమి చేయగలడు? ఏమి చేయలేడు? అనేవి ఉహాగాలకు సంబంధించిన అంశాలు. జెన్  - జి  ఉద్యమం మీద కొత్త ఆశలు పెట్టుకున్న సమూహాల్లో ముస్లింలు కూడా వున్నారు. విచిత్రం ఏమంటే, జెన్ జీ ఉద్యమం తొలుత అరబ్ దేశాల్లోనే పుట్టింది. మొదట్లో దాన్ని ‘అరబ్ వసంతం’ (Arab Spring) అనేవారు.

 

మనం మరచిపోతున్నాంగానీ యువతరం తిరుగుబాటు చేయడం మనకు కొత్త కాదు. 1970లలో  నక్సలైట్ ఉద్యమం చెలరేగింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, భారత దేశ స్వాతంత్య్రం   తరువాత పుట్టిన బేబీ బూమర్స్  చాల చురుగ్గా అందులో పాల్గొన్నారు. 1990 ల  వరకు  ఆ ఉద్యమం ఒక ఉత్తేజంతో సాగి సమాజం మీద  మంచి  ప్రభావాన్ని చూపింది. ఆ తరువాత సమాజంలో వచ్చిన గుణాత్మక పరిణామాల్ని అర్ధం చేసుకోలేక అది బలహీనపడింది.  2026 లో ఆ దశ ముగిసింది.

 

బేబీ  బూమర్స్ ఉద్యమ ముగింపు జెన్ జి ఉద్యమ ఆరంభం ఒకే సంవత్సరంలో జరగడం కొందరికి యాదృచ్చికంగా కనిపించవచ్చు. కానీ, రెండింటి మధ్య ఒక సంబంధం ఉంటుంది. ప్రపంచంలో ఏదీ ఒంటరిగా వుండదు. ప్రతిదీ మరో దానితో సంబంధంలో వుంటుంది. అదే అంటాలజి. సమాజం అనేది వ్యక్తుల సమాహారం మాత్రమే కాదు. సంబంధాల సమాహారం. ఆ సంబంధాలు స్థిరమైనవి కావు. నిరంతరం చలనంలో వుంటాయి. పరిమాణాత్మక చలనం గుణాత్మకంగా మారినపుడు చారిత్రక దశలు కూడ మారుతాయి. కొత్త దశ కొత్త  వైరుధ్యాలను సృష్టిస్తాయి. కొత్త వైరుధ్యాలను గుర్తించినవాళ్ళే సమాజంలో మార్పులు తేగలరు.

 

1990లలో తూర్పు యూరోప్ దేశాలు సోషలిజాన్ని వదిలి పెట్టుబడిదారి విధానం లోనికి వెళ్ళిపోయాయి. సోవియట్  రష్యా పతనమైంది. వామపక్స్ఢ రాజకీయాలకు ఆమోదాంశం సంశయంగా మారింది. ఇండియాలో రాజకీయాలు  ఎడమ వైపుకు  సాగుతున్న ప్రయాణాన్ని ఆపి కుడివైపుకు మళ్ళాయి. అద్వానీ రామ్ రథయాత్ర మొదలెట్టారు. కుల వ్యవస్థను వెనక్కు నెట్టి మత వ్యవస్థ ముందుకు రావడం మెదలెట్టింది. పీపుల్స్ వార్ లో కొండపల్లి సీతారామయ్యను బహిష్కరించారు. గ్యాట్ చర్చలు ముగిసి ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ ఏర్పడింది. దేశంలో నూతన ఆర్థిక విధానాలోచ్చాయి.  ఇవన్నీ ఒకటి  మరోదానితో సంబంధం గల అంశాలు.

 

భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీలలో రాడికల్ గా భావించే మావోయిస్టు పార్టి కొత్త వైరుధ్యాలను కనిపెట్టలేకపోయింది. దాని మైండ్ సెట్ నూరేళ్ల క్రితపు చైనా  సామాజిక వ్యవస్థను దాటి ఆలోచించలేకపోయింది.  గతంలో జీవించేవాళ్ళు సహజంగానే గతమైపోతారు.

 

కుల వ్యవస్థ మత వ్యవస్థగా మారుతున్నప్పుడు అన్ని శిబిరాల్లోనూ మార్పులు వస్తాయి.  హిందూ సామాజిక వ్యవస్థలో కులాలుంటాయి.  నిలువు అంతస్తుల దొంతర వుంటుంది. కులాల మధ్య ఘర్షణ వుంటుంది. ఈ ఘర్షణను తగ్గించి, లేదా వాయిదా వేసి, కొన్ని స్ట్రక్చరల్ సర్దుబాట్లు చేసుకుని  ఓట్ల కోసం విశాల హిందూ సంఘటనను   నిర్మించే పని  1990లలోనే ఆరంభమయింది.  అది బాబ్రీమసీద్ కూల్చివేతలోనూ కనిపించింది; గుజరాత్ అల్లర్లలోనూ కనిపించింది. ఇప్పుడూ కనిపిస్తున్నది.

 

భారతదేశంలో ముస్లిం సమాజం చాలా కాలంగా  ఒక విచిత్రమైన రాజకీయ పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటోంది. వారిపై ఆరోపణలు వస్తాయి. వారు వివరణ ఇవ్వాలి. వారిపై అనుమానాలు వ్యక్తమవుతాయి. వారు తమ దేశభక్తిని నిరూపించుకోవాలి. ఎక్కడో జరిగిన సంఘటనకు, ఎప్పుడో జరిగిన చరిత్రకు,  మరెక్కడో జరిగిన నేరానికి కూడా  భారతీయ ముస్లింలను సమాధానం చెప్పమంటారు.

 

పాకిస్తాన్‌ ఏజెంట్లు. బంగ్లాదేశీయులు. రోహింగ్యాలు. లవ్ జిహాద్. ల్యాండ్ జిహాద్. బీఫ్. హలాల్. హిజాబ్. CAA. NRC, మార్కజ్, కరోనా జిహాద్ … ఇలా ఆరోపణల జాబితాకు అంతం ఉండదు. ముస్లిం సమాజం ఎక్కువగా రక్షణాత్మకంగానే ఉండిపోతుంది.  ఆ సమాజం సమాధానం ఇవ్వదు. ఇచ్చినా అది ప్రజలకు వినిపించదు. రకరకాలుగా గొంతు నొక్కేస్తారు.

 

భారతీయ ముస్లిం సమాజం మీద సాగుతున్న దుష్ప్రచారం కొత్తది కాదు. అయితే సోషల్ మీడియా యుగంలో దాని వేగం పెరిగింది. ఒక ఆరోపణను వందసార్లు చెబితే అది “నిజం”లా కనిపిస్తుంది.  ఇదే పోస్ట్-ట్రూత్ రాజకీయాల ప్రమాదం. మార్కజ్ సమావేశాన్ని “కోవిడ్ జిహాద్”గా చిత్రీకరించిన సందర్భాన్నిక దీనికి ఉదాహరణగా చెప్పుకోవచ్చు. ఒక సమాజాన్ని మొత్తంగా అనుమానాస్పదంగా చిత్రీకరించడం ఎంత ప్రమాదకరమో ఆ అనుభవం చూపించింది.

 

బీఫ్ విషయంలోనూ అదే జరుగుతోంది.   మాంసాహారం తినడం ఒక మతాచారంగానూ  శాకాహారం మాత్రమే తినడం మరో మతాచారంగానూ  సరళీకరించి ప్రచారం చేస్తున్నారు. భారత సమాజంలోని  ఆహారపు అలవాట్లలోని వాస్తవ వైవిధ్యాన్ని కప్పిపుచ్చుతున్నారు. సాక్షాత్తు దేశ ప్రధాని “వాళ్ళు శ్రావణ మాసంలో మటన్ తింటూ ఇతరుల మనోభావాలను గాయపరుస్తున్నారు” అంటే ఏం చేయాలీ?  హిందూ సమాజంలో అత్యధికులు మాంసాహారులనే వాస్తవం ఎక్కడ తలదాచుకోవాలి.  హిందువులందరూ మాంసాహారం మానేస్తే మార్కెట్ క్రాష్ అయ్యి చికెన్, మటన్ ధరలు వంకాయలు, సొరకాయల ధరలతో సమానమైపోవా?

 

బీఫ్ నిందలు మోయలేక ముస్లింలు దాన్ని త్యజించారు.  ఆవును జాతీయ పశువుగా ప్రకటించమని సూచించారు.  ప్రభుత్వం ఆ పని చేయగలుగుతుందా?  ప్రపంచ బీఫ్ ఎగుమతుల్లో ఇండియాది అగ్రస్థానం,  ఇండియాలో ఉత్తరప్రదేశ్ ది అగ్రస్థానం.  అంతేకాదు ఎలక్టోరల్ బాండ్స్ ద్వార బిజెపికి భారీ విరాళాలు ఇచ్చినవారిలో  బీఫ్ ఎక్స్పోర్టర్లు ఉండడాన్ని ఎలా అర్దంచేసుకోవాలీ? అయినా, ఈ కపటాన్ని ముస్లింలు ప్రశ్నంచలేకపోయారు.

 

అయితే,  2026లో వెలుగులోనికి వచ్చిన  జెన్ -జీ, మరీ ముఖ్యంగా కాక్రోచ్ జనతా పార్టి  ఆధ్వర్యంలో సాగిన విద్యార్ధి యువజన నిరసనోద్యమం, ఈ రాజకీయ సంభాషణలో  ఒక కొత్త మలుపును చూపించింది. అది ముస్లిం పౌర సమాజానికి  ఒక కొత్త గొంతు ఇచ్చింది. ముస్లింలు గొంతెత్తి అడగలేకపోతున్న ప్రశ్నల్ని అదే అడుగుతోంది.   రక్షణాత్మక స్థితి నుంచి ఎదురు ప్రశ్న వేసే వరకు ఎదిగే ధైర్యాన్ని ముస్లిం సమాజానికి ఇచ్చింది.

 

నువ్వు పాకిస్తానీవి అని నిందిస్తే ముస్లింలు బిత్తరపోయేవారు. ఇప్పుడు మస్లీంల పక్షాన జెన్ – జీ అడుగుతోంది. అంత కన్నా చిన్న పిల్లలు అడుగుతున్నారు. “పాకిస్తాన్ వెళ్ళి బిర్యానీ తిని వచ్చింది ఎవరూ?” ఎదురు ప్రశ్న వేస్తున్నారు.  “జబ్ జబ్ మోదీ డర్తాహై – హిందూ ముస్లిం కర్తాహై’ అని రాజకీయ గుట్టును విప్పి చెపుతున్నారు.

 

ముస్లిం యువకుడు అంటే అనుమానం,  ముస్లిం వ్యాపారి అంటే అనుమానం, ముస్లిం పౌరుడు అంటే అనుమానం. వాళ్లందర్నీ ముందుగా బోనులో నిలబేడతారు. వాళ్లు తమ నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపించుకోవాలి.

 

రైళ్ళల్లో, బస్సుల్లో, విమానాల్లో, రోడ్ల మీద, ఉత్సవాల్లో లేదా ఇంట్లో దూరి, ఎవరయినా ఎక్కడయినా ముస్లింల మెడపట్టుకుని  నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపించుకోమని బెదిరించవచ్చు.  మత స్వేఛ్ఛ, భావప్రకటనా స్వేఛ్ఛ, రాజ్యాంగ హక్కులు మొదలయిన వాటితో లించింగ్ ముఠాలకు పనిలేదు.

 

ముస్లింల మీద నిందలు  ఇటీవల చిత్రమైన మలుపు తిరిగాయి.  ముస్లింలు బీఫ్ వదిలేస్తే, సంఘ్ పరివార సభ్యులే ఆవుల్ని వధించి ఆ నేరాన్ని ముస్లింల మీద నెట్టేస్తున్నారు. ముస్లిం యువకుల్ని లవ్ జిహాద్ కేసుల్లో ఇరికించడానికి సంఘ్ పరివార నేరలే తమ చెల్లెళ్లను ముస్లిం యువకులకు ఎరవేయమని ప్రోత్సహిస్తున్నారు.  కథ ఎక్కడ మొదలయ్యి ఎక్కడికి చేరింది.

 

మీడియా మారింది. ప్రేక్షకుడు కూడా మారాడు. ఇప్పటి వరకు ప్రజాభిప్రాయాన్ని ఉత్పత్తిచేసే శక్తి  పెద్ద మీడియా సంస్థల చేతుల్లో ఉండేది.

ఆ మీడియా సంస్థలు ప్రభుత్వ పెద్దల కనుసన్నల్లో మెలిగేవి.  వాచ్ డాగ్ లు లాప్ డాగులు అయిపోయాయి.  దీనికి హిందూ అనువాదం గోదీ మీడియా. సాధారణ ప్రజానీకం దీన్ని మోదీ మీడియా అనుకుంటున్నారు.

 

          ముస్లింలు, శిక్కులకు విజిబిలిటి ఎక్కువ. వందమందిలో పదిమంది వున్నా వాళ్ళే కనిపిస్తారు. అందువల్లే, షాహీన్ బాగ్ ఉద్యమాన్ని బుర్ఖావాలాలు, పాకిస్తానీయులు అని నిందలేసి అణిచివేశారు. రైతు ఉద్యమాన్ని “ఖలిస్తానీలు” అని ఆరోపించి తరిమేశారు. ఈ రెండు అనుభవాలు ముస్లిం సమాజానికి ఒక పాఠాన్ని నేర్పాయి. :బొద్దింకల ఉద్యమంలో వాళ్ళు అతి ఉత్సాహంగా పాల్గొననూ లేదు; అలాగని ఉద్యమానికి దూరంగానూ లేరు.  కర్ణాటకకు చెందిన ఆఫ్రీన్ నవాజ్ సిజెపి కోర్  టీమ్  సభ్యురాలు, ఆ పార్టికి జాతీయ కార్యదర్శిగా వుంటున్నారు.  ఘాజియాబాద్ కు చెందిన ముహమ్మద్ జునైద్ జంతర్ మంతర్ క్యాంపులో ప్రధాన వాలంటీర్ గా పనిచేశాడు.

 

 విద్య ఎవరి సమస్య ? ముస్లింలది మాత్రమేనా? కాదు. నిరుద్యోగం ఎవరి సమస్య? ముస్లింలది మాత్రమేనా? కాదు. ఆర్థిక అసమానతలకు మతం ఉండదు. అందుకే ముస్లిం పౌర సమాజం తన ప్రత్యేక సమస్యలపై మాట్లాడటంతో పాటు, దేశంలోని సాధారణ ప్రజల సమస్యలపై కూడా మాట్లాడి తీరాలి.  ప్రజలందరి సమస్యల కోసం పరిష్కారం పోరాడినపుడే వాటిల్లో భాగంగా ముస్లింల  ప్రత్యేక సమస్యలు కూడ పరిష్కారం అవుతాయి. జెన్-జీ ఉద్యమం నుండి ముస్లిం సమాజం నేర్చిన పాఠం ఇది.

 

17 సెప్టెంబరు 2026