*మళ్ళీ లెఫ్ట్ నే రైట్ అంటున్నామా?*
ఈరోజు నా వ్యాసాన్ని ప్రచురించిన ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రికకు ధన్యవాదాలు.
డానీ
సమాజవిశ్లేషకులు
సూర్యుని చుట్టూ భూమి ఉత్తరాయనం, దక్షిణాయనం సాగించినట్లే, సమాజాలు కూడా కొన్ని దశాబ్దాలు కుడి దిక్కుగా, మరికొన్ని దశాబ్దాలు ఎడమ దిక్కుగా ప్రయాణం సాగిస్తాయి.
1989 నాటి గల్ఫ్ వార్ సమయంలో మైసూరు యూనివర్శిటీ ఎంఏ సోషియాలజీ వైవాలో ఒక ప్రొఫెసర్ చాలా ఆసక్తికర ప్రశ్న వేశారు. ఆధునికత గాలులు ఎటు నుండి ఎటు వైపుకు వీస్తున్నాయో తెలుసుకోవడానికి ముస్లిం దేశాలను, ముఖ్యంగా ఇరాన్ ను, ఎందుకు ప్రపంచ భారమితిగా పరిగణిస్తారూ? అనేది ఆ ప్రశ్న.
ఇరాన్ కొన్నాళ్ళు మతఛాందస దేశంగా వుంటుంది. అది హఠాత్తుగా (సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజినీరింగ్, మెడికల్ (STEM) రంగాల్లో గొప్ప ముందంజను సాధించి కొత్త రికార్డులు నెలకొల్పుతుంది. మళ్ళీ హఠాత్తుగా మత ఛాందస దేశంగా మారిపోనూవచ్చు.
ముస్లింలు అనాగరికులు. ఆధునిక విద్యకు వ్యతిరేకులు. టైర్లకు పంక్చర్లు వేయడంతప్ప వాళ్ళకు మరో పని రాదు. మహిళలకు ముసుగులేసి బానిసలుగా మారుస్తారు వగయిరాలు ముస్లింల గురించి ప్రచారంలోవున్న నిర్వచనాలు. వీటిని ఖండించే ఉదాహరణలు అనేకం చెప్పవచ్చు. జమ్మూ-కశ్మీర్ లోని శ్రీ వైష్ణవీదేవీ మెడికల్ కాలేజీలో వున్న 50 మెడికల్ సీట్లలో నీట్ పరీక్షలో మెరిట్ ద్వార 42 సీట్లను ముస్లిం విద్యార్ధులు సాధించుకుంటే హిందూత్వ సంఘాలు ఆందోళనలు చేసి ఏకంగా ఆ కాలేజీనే మూసివేయించాయి. ఇది దేశీయ ఉదాహరణ. యుద్ధం తొలిరోజే దేశాధినేత చనిపోయినా ఇరాన్ పౌరులు డ్రోన్లతో అమెరికా, ఇజ్రాయిల్ యుధ్ధవిమానాలను కూల్చి తోకముడిచేలా చేశారు. ఇందులో పురుషులకన్నా మహిళల పాత్ర ఎక్కువ. వాళ్ళు నల్లటి హిజాబ్ బుర్ఖాలు వేసుకునే ఆ విజయాలను సాధించారు.
నోబెల్ బహుమతుల్లో గణితశాస్త్రానికి ప్రత్యేక విభాగం లేదు. అయితే ‘ఫీల్డ్స్ మెడల్’ ను ఆ రంగంలో అత్యుత్తమైనదిగా భావిస్తారు. 2014లో ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్న ఇరాన్కు చెందిన మర్యం మీర్జాఖానీ, ప్రపంచంలో ఈ గౌరవాన్ని పొందిన తొలి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. ఇవి కొన్ని అంతర్జాతీయ ఉదాహరణలు. ఒక మతాధినేత దేశాధినేతగా వున్న ఇరాన్ విద్యావ్యవస్థలో స్టెమ్ విభాగాలకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. గల్గోటియాస్ యూనివర్శిటీల్లా ‘తిప్పడి మొండి పులితోక’ పనులు చేస్తే అక్కడ బహిరంగంగా కాల్చిపడేస్తారు.
ఇవేవీ హఠాత్తుగా వచ్చిన మార్పులు కాదు. దీనికో చరిత్ర క్రమం వుంది. ప్రపంచంలో ఇప్పుడు వస్తున్న మార్పుల్ని అధ్యయనం చేయడానికి మనం వంద, నూట పదేళ్ళు వెనక్కి వెళ్ళాలి.
జాతుల బందీఖానాగా వున్న జారిస్టు రష్యాలో 1917లో జరిగిన అక్టోబర్ విప్లవం ప్రపంచ చరిత్రలో ఒక అపూర్వమైన మలుపు. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థకు ప్రత్యామ్నాయంగా మరో సామాజిక వ్యవస్థను నిర్మించవచ్చనే విశ్వాసాన్ని అది కలిగించింది. ఇది కేవలం రష్యాలో జరిగిన అధికార మార్పిడి కాదు. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థకు చరిత్రలో తొలిసారిగా ఒక శక్తివంతమైన ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ, ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆవిర్భవించింది.
ఆ విప్లవ ప్రభావం రష్యా సరిహద్దులకే పరిమితం కాలేదు. చైనా, క్యూబా, వియత్నాంలలో కమ్యూనిస్టు పార్టీల నాయకత్వంలో విప్లవ ప్రభుత్వాలు ఏర్పడ్డాయి. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత తూర్పు ఐరోపాలో సోషలిస్టు ప్రభుత్వాలు అధికారంలోకి వచ్చాయి. ఆసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికాల్లో వలసవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలు బలపడ్డాయి. జాతీయ విముక్తి పోరాటాలు, అలీనోద్యమం, కార్మికోద్యమాలు కొత్త రాజకీయ శక్తిని సంతరించుకున్నాయి.
ఈ పరిణామాలన్నీ నేరుగా సోవియట్ విప్లవం వల్లనే జరిగాయని చెప్పడం సరికాదు. ప్రపంచంలో ప్రతీదీ ఏదో ఒకదానితో సంబంధంలో వుంటుంది. అలాగని అన్నింటికీ ఒకటే మూలం అనడమూ సరికాదు. ఈ రెండు స్థాయిల అస్తిత్వాలను అరిస్టాటిల్ నేరుగా చెప్పకపోయినా ఆయన కాలం నుండే అస్తిత్వ సంబంధాల (Ontology) భావన వుంది. ప్రతి దేశానికీ తనదైన సామాజిక, ఆర్థిక, వలసవాద వ్యతిరేక పోరాటాల నేపథ్యం వుంటుంది. అయినప్పటికీ పెట్టుబడిదారీ వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు సోవియట్ రష్యా రాజకీయ ప్రేరణను, అంతర్జాతీయ మద్దతును అందించింది. చాలా కాలం ప్రపంచ విప్లవ కేంద్రంగా కొనసాగింది.
ఆ దశలో, ప్రపంచమంతటా వివిధ స్థాయిల్లో తూర్పుగాలులు వీచాయి. ఈ ప్రభావం పెట్టుబడిదారీ దేశాలపైనా పడింది. కార్మికుల హక్కులు, ఎనిమిది గంటల పని దినం, సామాజిక భద్రత, ప్రభుత్వ ఆరోగ్య సేవలు, ప్రజా విద్య, నిరుద్యోగ భృతి, పెన్షన్లు వంటి సంక్షేమ రాజ్య భావనలు విస్తరించాయి. యూరప్లో సంక్షేమ రాజ్యాలు బలపడ్డాయి. అనేక దేశాల్లో కార్మికుల, సామాన్య ప్రజల ప్రయోజనాలను పూర్తిగా విస్మరించి పాలించడం ప్రభుత్వాలకు దాదాపు అసాధ్యమైపోయింది.
అయితే, ఇక్కడ ఒక మౌలిక సైధ్ధాంతిక ప్రశ్న వుంది. కార్ల్ మార్క్స్ కమ్యూనిస్టు సమాజానికి రెండు దశల్నీ, రెండు పంపిణీ స్థాయుల్ని వివరించాడు. ప్రాధమిక దశలో, వ్యక్తి సమాజానికి అందించిన శ్రమకు అనుగుణంగా ప్రతిఫలం పొందుతాడు. ఉన్నత దశలో “ప్రతి ఒక్కరి నుంచి వారి సామర్థ్యం మేరకు; ప్రతి ఒక్కరికీ వారి అవసరాల మేరకు.” అనే నియమం పనిచేస్తుంది అన్నాడు.
మార్క్స్ చెప్పిన ప్రమాణాలను సోవియట్ యూనియన్తో సహా ఏ సోషలిస్టు దేశం కూడ పూర్తిగా సాధించలేదు. అయితే, ఆ దేశాల్లో విద్య, వైద్యం, ఉపాధి, పారిశ్రామికీకరణ, మహిళల సామాజిక భాగస్వామ్యం, శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల్లో అనేక పురోగమనాలు సాధించాయి. అయినప్పటికీ, మార్క్స్ చెప్పిన తొలిదశ నియమాలను సహితం అవి పాటించలేకపోయాయి.
సోవియట్ రష్యాలో లెనిన్ కాలంలో జాతుల స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని సమర్థించిన విప్లవం, తరువాతి దశలో కొత్త జాతుల బందీఖానాగా మారిపోయింది. ఇతర రాజకీయ, ఆర్థిక సంక్షోభాలు అన్నీ కలిసి 1991లో సోవియట్ యూనియన్ విఛ్ఛిన్నం అయిపోయింది.
రెండవ ప్రపంచ యుధ్ధం తరువాత అమెరికా, సోవియట్ రష్యాల మధ్య ప్రపంచ ఆధిపత్యం కోసం తీవ్రపోటీ సాగినప్పటికీ ఈ రెండు దేశాలు ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షంగా తలపడలేదు. వివిధ దేశాల భూభాగాలపై పరోక్షంగా మాత్రమే తలపడేవి. ఈ కాలాన్ని ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం చరిత్రకారులు (Cold War) అంటారు.
1917లో మొదలయిన ప్రపంచ తూర్పు ప్రయాణం అలా ముగిసి 1990లలో పడమటి ప్రయాణం మొదలయ్యింది. సరళీకరణ, ప్రైవేటీకరణ, ప్రపంచీకరణ విజృంభించి, అమెరికా నాయకత్వంలో ఏకధ్రువ ప్రపంచ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ఏర్పడింది.
ప్రపంచంలో పెట్టుబడీదారీ ఆధిపత్యం, అమెరికా ఏకధృవ పాలన ఏర్పడగానే అమెరికా ఆలోచనాపరులు రెచ్చిపోయారు. ఇక చరిత్ర ముగిసింది, చివరి మనిషి మాత్రమే మిగిలాడు అనేశాడు 1992లో ఫ్రాన్సిస్ ఫుకుయామా (The End of History and the Last Man). 1996లో శామ్యూల్ హంటింగ్టన్ ఇంకో అడుగు ముందుకేసి ఇక కేపిటలిజం, కమ్యూనిజం వంటి సిధ్ధాంత చర్చలకు కాలం చెల్లిందనీ, ప్రపంచంలో ఇక సాంస్కృతిక, మత యుధ్ధాలే కొనసాగుతాయి అని సిధ్ధాంతీ కరించాడు. (The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order).
వీరిద్దరూ కేవలం విశ్వవిద్యాలయాల్లో బోధించే అధ్యాపకులు మాత్రమే కాదు. అమెరికా విదేశాంగ విధాన రూపకల్పన, జాతీయ భద్రత, వ్యూహాత్మక అధ్యయనాలతో ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగిన మేధావులు. ఫ్రాన్సిస్ ఫుకుయామా అమెరికా విదేశాంగ శాఖ విధాన రూపకల్పన విభాగంలో పనిచేశారు. శామ్యూల్ హంటింగ్టన్ జిమ్మీ కార్టర్ ప్రభుత్వంలో భద్రతా వ్యూహాల సమన్వయకర్తగా పనిచేశారు. అందువల్ల వారిద్దరి సిద్ధాంతాలను కేవలం అకడమిక్ చర్చలుగా కాకుండా, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధానంతర అమెరికా విదేశాంగ, భద్రతా వ్యూహ రచనల అవసరాల నేపథ్యంతో కూడా పరిశీలించాలి.
ప్రతి సిధ్ధాంతానికీ, ప్రపంచ క్షేమం, వ్యక్తిగత ప్రయోజనం రెండూ వుంటాయి. సోవియట్ యూనియన్ విచ్చిన్నం తరువాత మారుతున్న ప్రపంచంలో అమెరికా స్థానాన్ని, ప్రయోజనాలను, ఆధిపత్యాన్ని సుస్థిరం చేయడానికి ఒక మేధో చట్రాన్ని వీళ్ళు అందించారు అనడం సబబుగా వుంటుంది.
శ్యామ్యూల్ హంట్టింగ్టన్ ప్రపంచాన్ని ఎనిమిది నాగరీకతలుగా వర్గీకరించాడు. ఇవి, పాశ్చాత్య, చైనా, జపాన్, ఇస్లామిక్, హిందూ, స్లావిక్ అర్థడాక్స్, లాటిన్ అమెరిక, ఆఫ్రికన్ నాగరీకతలు. బ్రిటీష్ చరిత్రకారుడు జేమ్స్ మిల్ 1817లో రాసిన ‘ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ బ్రిటీష్ ఇండియా’ గ్రంధంలో భారత చరిత్రను హిందూ, ముస్లిం, బ్రిటీష్ యుగాలుగా వర్గీకరించాడు. తార్కికంగా అతను మూడో దశను క్రైస్తవ యుగం అనాలి. అలా అనలేదు. సరిగ్గా అలాగే హంట్టింగ్టన్ కూడ నాగరీకతల్లో అమెరిక పేరు, క్రైస్తవం పేరు ప్రత్యేకంగా వాడలేదు. అలాగే ఆఫ్రికన్ నాగరీకతకు పెద్దగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. ఉత్తర అఫ్రికాలో ఇస్లామిక్ నాగరీకత, దక్షణ ఆఫ్రికాలో క్రైస్తవ నాగరీకతల ప్రాబల్యం ఉంటుందన్నాడు. ప్రపంచాన్ని పాశ్చాత్య నాగరీకత ఏలుతుందనీ దానికి అమెరికా నాయకత్వం వహిస్తుందనేది హట్టింగ్టన్ ప్రధాన సూత్రీకరణ, ఇజ్రాయిల్ యూదు నాగరీకతకు కేంద్రమైనప్పటికీ అది పాచ్చాత్య నాగరీకతలో భాగంగా అమెరికా శిబిరంలోనే వుంటుంది. అలాగే చైనా (కన్ఫ్యూషియస్), ఇస్లామిక్ నాగరీకతల మధ్య ఒక ఐక్యత కుదరవచ్చని జోస్యం చెప్పాడు. రష్యా, జపాన్, ఇండియాలను వాళ్లు ఊగిసలాట (Swing) నాగరీకతలుగా పేర్కొన్నారు. అవి సందర్భాన్నిబట్టి అంతర్జాతీయ సంబంధాలను మార్చుకుంటాయి అన్నాడు.
ఫుకుయామా, హంటింగ్టన్ సిధ్ధాంతాల్లో ఒక బలం వుంది. 1990ల తరువాత ప్రపంచ వ్యాప్తంగా రాజకీయార్ధిక విభాగాలని సాంస్కృతిక జాతీయవాదాలు అదుపు చేయడం మొదలయ్యింది. భారత దేశంలో ఇది మత రూపంలోనేగాక కులం రూపంలోనూ వ్యక్తం అవడం మొదలయ్యింది. ఒక వ్యక్తి మతాన్నిబట్టో, కులాన్నిబట్టో అతనిఅభిమాన రాజకీయ పార్టీని ఊహించేయగల సామాజిక స్థితి నెలకొంది. ఈ సాంస్కృతిక పరిణామాల్ని అర్ధం చేసుకోలేకే అనేక దేశాల్లో కమ్యూనిస్టు పార్టీలు విఫలమయ్యాయి.
అచ్చంగా సిధ్ధాంతం చెప్పినట్టే ప్రపంచం నడవదు. స్థకాలాలను బట్టి సవరణలు, స్వల్ప మార్పులు వుంటాయి. మొత్తం మీద ఓ నాలుగు దశాబ్దాలు ఫుకుయామా, హంటింగ్టన్ చెప్పినట్టు అమెరిక ఆకాంక్షల ప్రకారం ప్రపంచం నడిచింది. ఇటలీ-జర్మనీ అక్షరాజ్యాలుగా ఏర్పడి రెండవ ప్రపంచ యుధ్ధాన్ని మొదలెట్టాయి. ఆసియాఖండం నుండి జపాన్ ఆ శిబిరంలో చేరింది. పశ్చిమ నాగరీకతకు చెందిన అమెరిక, ఇజ్రాయేల్ ఒక కూటమిగా ఏర్పడి ఇరాన్ మీద యుధ్ధానికి బయలు దేతున్నవేళ ఆసియా ఖండం నుండి ఇండియా వాటితో సాన్నిహిత్యాన్ని ప్రకటించడం నాటి జపాన్ ను గుర్తు చేస్తున్నది. ఆనాడు జపాన్ నేరుగా యుధ్ధకూటమిలో చేరింది. ఇండియా అలా యుధ్ధ కూటమిలో చేరలేదుగానీ తాను అమెరికా, ఇజ్రాయిల్ లకు సన్నిహితురాలని చెప్పివచ్చింది.
జబ్బు పెరిగితే అదే మందుగా మారిపోతుందని ఒక వైద్యశాస్త్ర సూత్రం వుంది. ఇప్పుడు ప్రపంచ గమనం మారుతున్న సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇరాన్ యుధ్ధం తరువాత ఈ మార్పులు వేగాన్ని పుంజుకున్నాయి. ఇజ్రాయిల్ ఎన్నికల్లో నెతన్యాహు ఓడిపోవడమేగాక అరబ్ పార్టీలు అనూహ్యంగా బలాన్ని పుంజుకున్నాయి. అరబ్ పాత్డీల సహకారంతోనే అక్కడ కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడుతోంది. అటు అమెరికాలోనూ డొనాల్డ్ ట్రంప్ కు చెందిన రిపబ్లికన్స్ పార్టి మధ్యంతర ఎన్నికల్లో ఉభయ సభల్లోనూ ఆధిక్యాన్ని కోల్పోయింది. ట్రంపుకు మిగిలింది దేశాధ్యక్షునిగా వీటో పవర్ మాత్రమే. మరో విశేషం ఏమంటే ఇజ్రాయిల్ లో అరబ్ పార్టీల బలమ పెరిగినట్టే అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికల్లో ముస్లింలు, ఆఫ్రో-అమెరికన్లు, వామపక్షీయుల బలం పెరిగింది. ప్రపంచం రొటేషన్ లో భాగంగా మళ్ళి ఎడమ దిక్కుకు మళ్ళుతుందనడానికి ఇవి తొలి సంకేతాలు.
12-11-2026
Published : 20-11-2026 Andhrajyothi
.png)
.png)