September 17 - Everyone has their Own History.

 September 17 360 Degrees

 

*సెప్టెంబరు 17, ఎవరి చరిత్ర వారిది*

*నిజాం రాజు చివరి సంవత్సరం*

*డానీ*

*సమాజ విశ్లేషకులు*

నిజాం చరిత్రలో  ఎవరికి ఎలా కావాలో అలా కనిపించే  రోజు సెప్టెంబరు 17.  విలీనం, విమోచన, విద్రోహం, ప్రజాపాలన వగయిరా  చాలా పేర్లతో చాలామంది దాన్ని పిలుస్తున్నారు. ఒక బిందువు దగ్గరుండే డిగ్రీలలో ప్రతిదానికీ  ఓ నేరేటివ్ ను ఎంచుకుని  సెప్టెంబరు 17 మీద ఓ 360 అధ్యాయాల చరిత్రను రాయవచ్చు. 

నిజాం పరిపాలన చట్రం మూడు అంతస్తుల దొంతర. కింద దేశ్ ముఖ్ లు, పైన నిజాం అనే  పరిపాన చట్రమే బహుళ ప్రచారంలోవుంది. ఆపైన బ్రిటీష్ రెసిడెంట్ వుండేవాడని చాలామందికి  తెలీదు. నిజాం సంస్థానంలో బ్రిటీష్ రెసిడెంట్ ను గుర్తించినవాడు  తుర్రేబాజ్ ఖాన్. సిపాయిల తిరుగుబాటు సమయంలో  కోఠీలోని రెసిడెంట్ భవనం మీద దాడిచేశాడు.   ఈ మూడు అంతస్తుల పరిపాలన నిర్మాణ  చట్రం తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటం మీద అప్పటి కమ్యూనిస్టు నాయకులు రాసిన  పుస్తకాల్లోనూ కనిపించదు. 

మత ప్రమాణాలతో చూస్తే మూడు అంతస్తుల్లోనూ  మూడు మతాల ప్రాబల్యం కనిపిస్తుంది. పరిపాలన కింది అంతస్తుల్లో హిందూ  జాగీర్దార్లు, దేశ్ ముఖ్ లు కనిపిస్తారు. ఆపై అంతస్తులో ముస్లింల ప్రాబల్యం కనిపిస్తుంది. అన్నింటికన్నా పైన కనిపించని  అంతస్తులో  ఆంగ్లేయ క్రైస్తవుల ప్రాబల్యం కనిపిస్తుంది. కింది అంతస్తులో ముస్లిం జాగీర్దార్లు  అస్సలు లేరనికాదు. వాళ్ల సంఖ్యా చాలా చిన్నది, విసునూరు, ఎర్రపహాడ్ జాగీర్దార్లతో పోలిస్తే వాళ్ల స్థాయి కూడా చాలా చిన్నది. ముస్లిం జాగీర్దార్లకు వ్యతిరేకంగా అక్కడి రైతులు పోరాడారు అనే మాట కూడ మనకు ఎక్కడా వినిపించదు. ఇది కూడ ఒక నేరేటివ్. 

          1527 వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని ఖిల్జి, తుగ్లక, బహమనీ వంశాలు పాలించాయి. కులీ కుతుబ్ షాహీలు 1687 వరకు దాదాపు 160 యేళ్ళు పాలించారు. ఆ తరువాత కొంత కాలం మొఘలులు ఢిల్లీనుండి నేరుగా  పాలించారు.. 1724లో ఆసఫ్ జాహీ పాలన మొదయింది. దీనే నిజాం పాలన అంటున్నాం. ఇది ఇంకో  224 ఏళ్ళుసాగి 1948లో సంస్థానం ఇండియాలో విలీనం కావడంతో ముగిసింది. 

 కులీ కుతుబ్ షాహీల పాలన గురించి ఎవరికీ పెద్దగా విమర్శలు, ఆరోపణలు లేవు. ఆసఫ్ జాహీల 160 సంవత్సరాల పాలనలో ఆరవ నిజాం మహబూబ్ అలీ ఖాన్ వరకూ పెద్దగా విమర్శలు లేవు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్ పాలనలో  విమర్శలున్నాయి. అందులోనూ ఎక్కువ వివాదాస్పదమైనది చివరి ఏడాది మాత్రమే. స్పష్టంగా చెప్పాలంటే ఇండియాకు స్వాతంత్ర వచ్చి అందులో విలీనం కావడానికి  నిజాం తిరస్కరించిన తరువాతే వివాదాలు పెరిగాయి. నేరేటివ్స్ మారిపోయాయి.

నిజాం ఒక రాజు. సంస్థానాధీశుడు. సంస్థానాధీశులకుండే రాజరిక దుర్లక్షణాలన్నీ అతనికి వున్నాయి. వాళ్లకు ఉండాల్సిన అవసరంలేని కొన్ని గొప్ప లక్షణాలు కూడ  అతనికి వున్నాయి. నీటి పారుదలా, డ్రైనేజి,  విద్యుత్తు, రోడ్లు, రైల్వే, విమానయాన, వైద్య, విద్య, పారిశ్రామికవాడలు తదితర  మౌలిక  సదుపాయాలన్నింటినీ గొప్ప నాణ్యతతో  ఇప్పటికీ గుర్తు ఉండిపోయేలా  ఏర్పాటు చేశాడు.  ఆదిఆంధ్ర భాగ్యరెడ్డి వర్మను ప్రోత్సహించాడు. అంబెడ్కర్ కు స్కాలర్షిప్ అందించాడు. శాంతి నికేతన్ నిర్మాణానికి విరాళాలు ఇచ్చాడు. 20  వ శతాబ్దం ఆరంభంలోనే రాబోయే వందేళ్లలో హైదరాబాద్ లో  పెరిగే జనాభాకు సరిపడా తాగునీటి  సదుపాయం కల్పించాడు. 

          ఇరవయ్యవ శతాబ్దం తొలి దశాబ్దంలోనే నిజాం సంస్థానంలో ఆర్యసమాజ్ కార్యకలాపాలు మొదలయ్యాయి. 1927లో మజ్లిస్ ఇత్తహాదుల్ ముస్లిమీన్ ఆవిర్భవించింది. కొంచెం అటూఇటుగా సంస్థానంలో హిందూ మహాసభ కూడ  ప్రవేశించింది. 1938లో పారా మిలటరీ సంస్థగా రజాకార్ మొదలయ్యింది. గ్రామీణ ప్రాంతంలో దేశ్ ముఖ్ లు, జాగీర్దార్లకు బాసటగా నిలబడడం దీని ప్రధాన బాధ్యత. రజాకార్లలో హిందూ ముస్లింలు కూడ వుండేవారు. వాళ్లను దేశ్ ముఖ్ లు, జాగీర్దార్లు పోషించేవారు. 

మహాత్మా గాంధీ హంతకుడైన, హిందూమహాసభ నాయకుడు  నాథురాం గాడ్సే 1930లలో కొంతకాలం నిజాం సంస్థానంలోనూ  పనిచేశాడు.  1922  లో ఆంధ్ర జనసంఘం ఏర్పడి 1930 లో ఆంధ్రా మహాసభగా మారింది. అది క్రమంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ  ప్రభావం లోనికి వెళ్ళింది.  ఆర్యసమాజ్ కు చెందిన స్వామి రామానంద తీర్థ కాంగ్రెస్  రాజకీయాల్లో చురుగ్గా ఉండేవారు. ప్రగతిశీలురైన ముస్లింలు హైదరాబాద్  కేంద్రంగా కామ్రేడ్స్  అసోసియేషన్స్ గా ఏర్పడి పనిచేయడం మొదలెట్టారు. ఇందులో ముస్లిమేతర సభ్యులు ఇద్దరు ముగ్గురు మాత్రమే.  ఒక విధంగా ఇది వామపక్ష భావాలుగల ముస్లీం ఆలోచనాపరుల సంస్థ. ప్రగతిశీల భావాలుగల ముస్లింలు కూడ సంస్థానంలో వుండేవుంటారు.  తెలంగాణలో తొలి అమరుడు బందగి. చివరి అమరుడు పత్రికా సంపాదకుడు షోయబుల్లా ఖాన్. రజాకార్లు అతన్ని అతి క్రూరంగా  హత్యచేశారని తెలిసిన తరువాత మాత్రమే నెహ్రు పోలీస్ యాక్షన్ కు అనుమతి ఇచ్చాడని అంటారు.

 

రెండవ ప్రపంచ యుధ్ధం ముగిసే నాటికి బ్రిటీష్ ఇండియాకు స్వాతంత్ర్యం రాబోతున్న విషయం ఖాయం అయిపోయింది. నిజాం సంస్థానంలో హిందూమహాసభ, ఆర్య సమాజ్, జాతీయ కాంగ్రెస్,  కమ్యూనిస్టులు, ఆంధ్రమహాసభ క్రియాశీలంగా పనిచేస్తున్నాయి.  హిందూ మహాసభ, ఆర్య సమాజ్ ల లక్ష్యం ముస్లిం రాజు పాలనను అంతం చేయడం. కాంగ్రెస్ లక్ష్యం సంస్థానాన్ని బ్రిటీష్ ఇండియాలో విలీనం చేయడం. కమ్యూనిస్టుల లక్ష్యం తెలంగాణలో (నిజాం సంస్థానంలో కాదు) రైతు కూలీ రాజ్యాన్ని స్థాపించడం. అప్పటి విద్యావంతులైన పెత్తందారీ కులాల ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో ఈ నాలుగు సంస్థల ప్రతినిధులు ఉండేవారు. ఉర్దూ ముస్లీం సమాజంలోని ప్రజాస్వామికవాదుల కార్యకలాపాలను చరిత్ర నమోదు చేయలేదు.

ఇలా ఉండగా అప్పటి నల్గొండజిల్లాలోని  కడివెండి గ్రామంలో విసునూరు దేశ్  ముఖ్  రామచంద్ర రెడ్డి  మనుషులు కమ్యూనిస్టు కార్యకర్త  దొడ్డి కొమరయ్యను 1946 జులై హత్యచేశారు. ఇది తెలంగాణలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వంలో రైతాంగ సాయుధ పోరాట ఆరంభానికి  దారితీసింది. 

పోరాటం మొదలయిన ఆరు నెలల తరువాత 1946 డిసెంబరు లో ఖాసిం రజ్వీ రజాకార్ల నాయకుడయ్యాడు. అప్పటికే బ్రిటీష్ ఇండియాలో స్వాతంత్ర్యం వస్తున్నదనే విషయం రూఢీ అయ్య్యి రాజ్యాంగ సభ ఏర్పడింది. నెహ్రూ ఆబ్జెక్టివ్ రిజల్యూషన్ ను కూడ ప్రవేశ పెట్టారు. నిజాంను స్వతంత్ర దేశంగా నిబెట్టడం రజ్వీ ముందున్న  సవాళ్ళలో కీలకమైనది.  దాన్ని సామరస్యంగా సమర్ధంగా  సాధించడం చేతకాక విఫలుడై,  నిస్పృహకు గురై అంతులేని అరాచకాలకు పాల్పడి అత్యంత వివాదాస్పదుడిగా మారాడు. 

ఏగుడ్డివానికీ అర్ధంకాని ఏనుగులా నిజాం సంస్థానం ఎవరికీ పూర్తిగా అర్ధం కాదు. ఉర్దూ, మరాఠీ, కన్నడ, ఆంధ్ర భాషలతో ఇతర అనేక భాషల్ని మాట్లాడేవారు నిజాంలో నివశించేవారు. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం మీద పుస్తకాలు రాసిన కమ్యూనిస్టు రచయితలు ప్రధానంగా తెలుగు భాషకు సంబంధించిన వారు. నల్గొండ, వరంగల్ జిల్లాల్లో పనిచేసినవారు. వీరికి ఆనాటి పరిణామాల గురించి పాక్షికంగా మాత్రమే తెలుసు. భౌగోళికంగా చెప్పాలంటే, ఆంధ్రాప్రాంతం (ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రం)తో  సరిహద్దుగల వరంగల్, నల్గొండజిల్లాలలోనే వీరి కార్యకలాపాలు వుండేవి. అప్పట్లో వచ్చిన తెలుగేతర సాహిత్యం గురించి కూడ వీరికి తెలియదు. వీరికి ఆంధ్రాప్రాంతం నుండి నిజాం సంస్థానంలోనికి వచ్చిన పోలీస్ యాక్షన్ గురించి మాత్రమే తెలుసు. మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి నిజాం సంస్థానంలోనికి వచ్చిన పోలీస్ యాక్షన్ గురించి దాదాపు తెలియదు. ఆంధ్రాప్రాంతం నుండి నిజాం సంస్థానంలోనికి వచ్చిన సైన్యంకన్నా, మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి లోపలికి దూసుకువచ్చిన సైన్యం చాలా అరాచకాలు చేసింది. పది రెట్లు ఎక్కవ మందిని హతమార్చింది. వాళ్ళలో అత్యధికులు ముస్లింలు. తెలంగాణ పోరాటం ముగిసిన పాతికేళ్ల తరువాత రాసిన పుస్తకాలలోనూ మనకు హైదరాబాద్ ముస్లింల మీద సాగిన నరమేధం ప్రస్తావన కనిపించదు. దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు పుస్తకంలో మాత్రం కమ్యూనిస్టు పార్టీలో ఏదో ఒక స్థాయిలో ముస్లిం వ్యతిరేకత వుండిందనే మాట కనిపిస్తుంది.

1948 సెప్టెంబరు 17న నిజాం ప్రజలు ముస్లిం నవాబు నిరంకుశ పాలన నుండి విమోచన చెందారని ఆర్యసమాజ్, హిందూమహాసభ సంతోషించాయి. నిజాం సంస్థానం ఇండియాలో విలీనం అయ్యిందని  కాంగ్రెస్ సంతోషించింది. నిజాం ఎస్టేట్ లో ప్రజాపాలన వస్తుందని ప్రజాస్వామికవాదులు సంతోషించారు. కమ్యూనిస్టుపార్టి / ఆంధ్రామహాసభ పోరాట విరమణ ప్రకటించి  ప్రజా విద్రోహానికి పాల్పడిందని అతివాద కమ్యూనిస్టులు ఆవేదన చెందారు. 

ఇండియాలో నైజాం ఎస్టేట్ విలీనం అయ్యాక 16 నెలల పాటు మిలటరీ గవర్నర్ పాలన సాగింది. ఆ తరువాత హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ ఆలీ ఖాన్ ను భారీ గౌరవ వేతనంతో రాజ్ ప్రముఖ్ గా నియమించారు. 1956 అక్టోబరు 31 వరకు ఆ పదవిలో ఆయన కొనసాగారు. ఆ తరువాత కూడ రాజ్ ప్రముఖ్ (కొత్తగా గవర్నర్ ) కొనసాగమని కోరినా, నిజాం సంస్థాన్ని భాషా ప్రాతిపదికగా ముడు ముక్కలు చేయడంతో మనస్తాపం చెంది తప్పుకున్నారు. అలా విమోచన సిధ్ధాంతం గాలికి ఎగిరిపోయింది. 

 

*చరిత్ర – గతం – వర్తమానం – భవిష్యత్తు*.

చరిత్ర రచన లక్ష్యం గతాన్ని తలవడమో, వర్తమానాన్ని విమర్శించడమోకాదు. భవిష్యత్తు నిర్మాణం కోసం గతంలో అందుబాటులోవున్న పరికరాలను వెతకడం. మనం నిర్మించాలనుకుంటున్న భవిష్యత్తును బట్టే చరిత్ర రచన సాగుతుంది. మతసామరస్య సమాజాన్ని నిర్మించాలనుకుంటే, దానికి, చరిత్రలో ఒక దారి కనిపిస్తుంది. మతఘర్షణ సమాజాన్ని కొనసాగించాలనుకుంటే దానికీ చరిత్రలో ఒక దారి కనిపిస్తుంది. ఈ రెండు రకాల ఆలోచనా ధోరణులు మనకు వర్తమాన సమాజంలో కనిపిస్తాయి. ముందు మనం ఏ శిబిరంలో వుండాలనుకుంటున్నామో తేల్చుకుంటే దానికి అనువైన చరిత్ర మనకు దర్శన మిస్తుంది.

 

హిందూ ముస్లిం బైనరితో చరిత్రను చూసేవారు ఎర్రపహడ్  దొర‌ జెన్నారెడ్డి ప్రతాప రెడ్డి, విసునూరు దేశ్ ముఖ్ రామచంద్రారెడ్డి తదితరులకు పూర్తిగా క్షమాభిక్ష ప్రకటించి నిజాం నవాబును మాత్రమే బోను ఎక్కిస్తుంటారు. 1938లో రజాకార్లు పుట్టినప్పటి నుండే నిజాం సంస్థానంలో ప్రజల మీద ముస్లిం దుండగుల ఆగడాలు మొదలయ్యాయని చెపుతారు.  బండెనక బండికట్టి పాటలో జెన్నారెడ్డి  దొర‌  పేరును తొలగించి నైజాము సర్కరొడ  అని తగిలిస్తారు. ఇలా ఎవరి సిధ్ధాంతం వారిది.

– 24-09-2026

Published 30-09-2026